دانشگاه رازی مطالعات سیاسی بین النهرین 2821-2444 4 3 2025 11 22 Sanctification of Baghdad: From Symbolic Policies to Architectural Power and Fabricated Hadiths تقدس‌بخشی به بغداد: از سیاست‌های نمادین تا معماری قدرت و احادیث جعلی 367 395 4076 10.22126/mps.2025.12742.1090 FA فرید صادقی گروه تاریخ، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0009-0000-3720-2827 غلامحسین زرگری نژاد گروه تاریخ، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. سینا فروزش گروه تاریخ، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. Journal Article 2025 09 06 During the Abbasid era, Baghdad, as the capital of the caliphate, played an unparalleled role in the Islamic world. The city was not only the political and administrative center of the caliphate but also, due to its economic position, extensive trade routes, and congregation of scholars, became a scientific, cultural, and religious hub of the Islamic world. Its significance during this period stemmed from the simultaneous implementation of precise policies, advanced urban engineering, and the utilization of religious symbolism and monumental architecture, all of which reinforced the legitimacy of the Abbasid caliphate. This article focuses on the interplay of three key dimensions—geographical planning, architecture, and religious narratives—and demonstrates how the selection of Baghdad’s location, urban design, and networks of religious storytelling collectively contributed to consolidating the Abbasid capital.<br /><br />The main research problem examines the role of geographic selection, urban planning, and religious narrative construction in establishing Baghdad’s status as the capital and center of Abbasid legitimacy. The findings indicate that positioning the Tigris as the city’s axis, creating trade routes to the east and west, designing a central core including the Grand Mosque and the Caliphal Palace with architectural symbols such as the green dome, and utilizing hadiths attributed to the Prophet and Imam Ali (peace be upon him) all played a role in reinforcing Baghdad’s political, religious, and economic legitimacy. This strategic combination demonstrates that Baghdad was not merely a product of natural or economic features but the result of deliberate governmental planning and cultural-religious symbolization. The research methodology is historical-analytical, based on both primary and secondary sources including geographical, historical, and hadith texts, and reconstructs Abbasid decision-making patterns and symbolic practices through comparative analysis. بغداد در دوران عباسی به‌عنوان پایتخت خلافت، نقشی بی‌بدیل در جهان اسلام ایفا می‌کرد. این شهر نه تنها مرکز سیاسی و اداری خلافت بود، بلکه به واسطه جایگاه اقتصادی و فرهنگی ، مسیرهای تجاری گسترده و تجمع علما و دانشمندان، به کانون علمی، فرهنگی و مذهبی جهان اسلام تبدیل شد. اهمیت بغداد در این دوره، ناشی از هم‌زمانی سیاست‌گذاری دقیق، مهندسی شهری پیشرفته و بهره‌گیری از نمادسازی مذهبی و معماری نمادین بود که مشروعیت خلافت عباسی را تقویت می‌کرد. این مقاله با تمرکز بر هم‌افزایی سه محور کلیدی—سیاست مکان، معماری و روایت دینی—نشان می‌دهد که چگونه انتخاب موقعیت جغرافیایی بغداد، طراحی شهری و شبکه‌های روایت‌سازی مذهبی با هم در تثبیت پایتخت عباسی نقش داشتند. مسئله اصلی این پژوهش بررسی چگونگی نقش انتخاب موقعیت جغرافیایی، طراحی شهری و روایت‌سازی دینی در تثبیت جایگاه بغداد به‌عنوان پایتخت و مرکز مشروعیت عباسی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که انتخاب دجله به‌عنوان محور شهر، و ایجاد مسیرهای تجاری به شرق و غرب، طراحی هسته مرکزی شامل مسجد جامع و قصر خلافت و نمادهای معماری همچون قبه سبز و بهره‌گیری از احادیث منسوب به پیامبر و امام علی(ع)، همگی در تقویت مشروعیت سیاسی، دینی و اقتصادی بغداد نقش داشتند. این ترکیب هوشمندانه نشان می‌دهد که بغداد نه صرفاً محصول ویژگی‌های طبیعی یا اقتصادی، بلکه نتیجه برنامه‌ریزی هدفمند حکومتی و نمادگرایی فرهنگی-مذهبی بود. روش تحقیق این مطالعه، تاریخی-تحلیلی و مبتنی بر منابع دست اول و متأخر شامل متون جغرافیایی، تاریخی و حدیثی است و با بررسی تطبیقی داده‌ها، الگوهای تصمیم‌گیری و نمادسازی عباسیان را بازسازی می‌کند. https://mps.razi.ac.ir/article_4076_14f2eed8387e18e46a3c9e39420439c9.pdf