بازتاب جنگ و تروریسم در منطقه بین النهرین (مطالعه موردپژوهش: رمان وحدها لا تموت)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

2 دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

3 استادیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

چکیده

این مقاله به واکاوی عمیق چالش‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی در «بین‌النهرین معاصر» می‌پردازد و نقش مهم «عشق» و «مقاومت» را در رویارویی با پدیده‌های ویرانگر «جنگ» و «تروریسم» در رمان «وحدها لا تموت» اثر سعد جرجیس سعید، مورد بررسی قرار می‌دهد. هدف اصلی این پژوهش، تحلیل شیوه‌های خلاقانه نویسنده در بازنمایی این مفاهیم کلیدی است. تمرکز بر چگونگی استفاده از نمادگرایی، به‌ویژه قراردادن رود دجله به عنوان نمادی چندوجهی از حافظه جمعی، تاریخ و هویت، و همچنین بهره‌گیری از زبانی شاعرانه و تغزلی برای به تصویر کشیدن تجربه‌های زیسته افراد در بستری از آشفتگی‌های اجتماعی و تاریخی است. این پژوهش با اتخاذ رویکرد توصیفی-تحلیلی، به تحلیل محتوای رمان و بررسی دقیق نمادها، شخصیت‌پردازی‌ها و مضامین اصلی پرداخته است. داده‌های پژوهش از متن اصلی رمان استخراج شده و با استفاده از چارچوب‌های نظری مرتبط با ادبیات پایداری و مطالعة فرهنگ، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته‌اند. نتایج نشان می‌دهد که عشق، که در قالب رابطة مریم و کامل تجسم یافته، نیروی محرکة اصلی مقاومت فردی و جمعی در برابر تبعیض‌ها، کلیشه‌ها و فشارهای اجتماعی است. رود دجله به عنوان نماد پایدار حافظه جمعی، شاهد وفادار این عشق و مقاومت بوده و خشم مردم را از بی‌عدالتی‌ها و امیدشان به آینده بازتاب می‌دهد. نویسنده با استفاده ماهرانه از نمادهایی چون آب (حافظه و هویت)، خاک (ریشه و تعلق)، و بازگشت آوارگان (مقاومت در برابر تبعید)، تصویری زنده و چندلایه از جامعه ارائه می‌دهد. پیام نهایی رمان، توانایی عشق، مقاومت و امید در غلبه بر مشکلات و دستیابی به آینده‌ای بهتر را برجسته می‌سازد و بر اهمیت حفظ ارزش‌های انسانی در بحبوحة ناآرامی‌ها تاکید می‌کند.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی
برزوئی، مریم؛ علوی‌مقدم، مهیار؛ رحیمی، مهدی. (1398). «بررسی مؤلفه‌های مینی‌مال جنگ در پیرمرد بر سر پل ارنست همینگوی و واکاوی تطبیقی آن در ادبیات مینی‌مال دفاع مقدس». ادبیات پایداری، 11(21)، 79-112. https://doi.org/10.22103/jrl.2010.2606
جهانی، محمدتقی؛ حاتمی، مهناز. (1397). «بررسی بن‌مایه‌های فکری در رمان گنجشک‌ها خدا را می‌فهمند». سومین همایش ملی زبان، ادبیات و بازشناسی مشاهیر و مفاخر. https://civilica.com/doc/894935
حاتمی، ندا؛ کافی، غلامرضا؛ متحدپور، علی‌اصغر. (1401). «مروری بر شعر پایداری ترکیه». زبان و فرهنگ ملل، 5(9)، 257-284. https://lcn.journals.miu.ac.ir/article_7979.html
روانستان، علی‌محمد؛ امیری، احمد؛ بصیری، محمدصادق. (1398). «بررسی ویژگی‌های ساختاری و محتوایی در نامه‌های آزادگان جنگ تحمیلی». ادبیات پایداری، 11(20)، 61-96. https://doi.org/10.22103/jrl.2019.2465
غلامشاهی، احلام؛ شرفی، ساسان؛ شکرآمیز، منصوره. (1402). «استعاره‌های جنگ بر بستر فرهنگ (مطالعۀ موردی کتاب وقتی مهتاب گم شد)». زبان‌شناخت، 14(1)، 99-171. https://doi.org/10.30465/ls.2022.42104.2069
قاسمی اصفهانی، نیکو؛ دادور، ایلمیرا. (1402). «کاربست نظریۀ دریافت بر تحلیل مفهوم جنگ در رمان هرس». پژوهش زبان و ادبیات فارسی، 21(68)، 127-151. https://literature.ihss.ac.ir/Article/42562/FullText
کاظمی، فاطمه. (1399). «جلوه‌های ادبیات مقاومت در رمان الوقائع الغریبه فی اختفاء سعید أبی النحس المتشائل امیل حبیبی». دومین همایش ملی ادبیات مقاومت با محوریت شهید عالی‌مقام سپهبد قاسم سلیمانی، بجنورد. https://civilica.com/doc/1263623
میرحق‌جو لنگرودی، سعیده؛ علی‌نژاد چمازکتی، فاطمه. (1399). «عشق به وطن در ادبیات مقاومت با الگوپذیری از سردار دل‌ها شهید قاسم سلیمانی». دومین همایش ملی ادبیات مقاومت با محوریت شهید عالی‌مقام سپهبد قاسم سلیمانی، بجنورد. https://civilica.com/doc/1263651
کاظمی، سمیه؛ یوسفی، محمدرضا. (1402). «بازتاب مسائل اجتماعی در رمان دفاع مقدس دهۀ ۸۰ و ۹۰ بر اساس نظریۀ لوسین گلدمن». جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، 14(2)، 45-58. https://doi.org10.22059/jsal.2023.92666
 
ب) عربی
جاسم، منیف سعد؛ الاحمدی، محمدنبی (2024). «أنماط الشخصیات فی روایة وحدها لا تموت للکاتب العراقی: سعد جرجیس سعید». مجلة الجامعة العراقیة، 269-277.
الجبوری، عمادالدین. (2009). فلسفة المقاومة العراقیة وأزمة الأخلاق الأمریکیة، عراق: التحالف الوطنی العراق.
خضری، عباس. (1967). أدب المقاومة، قاهره: دارالکتب العربی للطباعة والنشر.
سعید، سعد جرجیس. (2024). وَحدَها لا تَمُوتُ، طبعة الأولی، عراق: شمس للنشر والإعلام.
السموری، محمد. (2006). قراءة فی أدب المقاومة العراقیة، مجلة دیوان العرب.
عبدالقادر، فاروق. (2003). فی الروایة العربیة المعاصرة، کتاب الهلال.
ناجی، علوش. (1971). المقاومة الفلسطینیة الواقع والتوقعات، بیروت: منشورات الدراسات العربیة.
References
Abd al-Qadir, F. (2003). In modern Arabic fiction, Kitab al-Hilal. [In Arabic].
Barzoi, M.; Alavi Moghaddam, M. & Rahimi, M. (2019). “A Study of the Minimal Elements of War in Ernest Hemingway’s The Old Man on the Bridge and Its Comparative Analysis in the Minimal Literature of Sacred Defense”. Persistence Literature, 11(21), 79-112. [In Persian]. https://doi.org/10.22103/jrl.2010.2606
Gholamshahi, A.; Sharafi, S. & Shekaramiz, M. (2023). “Metaphors of War in the Context of Culture (Case Study of the Book When the Moonlight Was Lost)”. Linguistics, 14(1), 99-171. [In Persian]. https://doi.org/10.30465/ls.2022.42104.2069
Hatami, N.; Kafi, G. R. & Mohadhatpour, A. A. (2022). “A review of Turkish Resistance poetry”. Language and Culture of Nations, 5(9), 257-284. [In Persian]. https://lcn.journals.miu.ac.ir/article_7979.html
Al-Jubouri, I. D. (2009). The philosophy of Iraqi resistance and the crisis of American ethics, Iraq: Al-Tawaf al-Wadiq al-Iraq. [In Arabic].
Jahani, M. T. & Hatami, M. (2018). “A Study of the Intellectual Themes in the Novel Sparrows Understand God”. Third National Conference on Language, Literature and Recognition of Celebrities and Honorees. [In Persian]. https://civilica.com/doc/894935
Jasem, M. S. & Al-Ahmadi, M. N. (2024). “The styles of characters in the narrative of Al-Wahha al-Mutut by the Iraqi writer: Saad Jarjis Saeed”. Journal of Al-Jamaa al-Iraqiyyah, 269-277. [In Arabic]. https://www.mabdaa.edu.iq/wp-content/uploads/2024/10/26
Kazemi, F. (2020). “Effects of Resistance Literature in the Novel Al-Waqa’e Al-Ghariba Fi Ikhtafaa’ of Saeed Abi Al-Nahas Al-Mutsha’el Amil Habibi”. The Second National Conference on Resistance Literature Focusing on the Shahid Qasem Soleimani, Bojnourd. [In Persian]. https://civilica.com/doc/1263623
Kazemi, S. & Yousefi, M. R. (2023). “Reflection of Social Issues in the Holy Defense Novel of the 1980s and 1990s Based on Lucien Goldman’s Theory”. Sociology of Art and Literature, 14(2), 45-58. [In Persian]. https://doi.org10.22059/jsal.2023.92666
Khuzri, A. (1967). The literature of resistance, Cairo: Dar al-Kutb al-Arabi for printing and publishing. [In Arabic].
Mirhaqjo Langroodi, S. & Alinejad Chamazketi, F. (2010). “Love of the Homeland in Resistance Literature with the Role Model of the Commander of Hearts, Martyr General Qasem Soleimani”. The Second National Conference on Resistance Literature Focusing on the Shahid Qasem Soleimani, Bojnourd. [In Persian]. https://civilica.com/doc/1263651
Naji, A. (1971). The Palestinian resistance of reality and expectations, Manuscripts of Arabic Studies: Beirut. [In Arabic].
Qasemi Esfahani, N. & Dadvar, I. (2023). “Application of Perception Theory to the Analysis of the Concept of War in the Novel Hares”. Research on Persian Language and Literature, 21(68), 127-151. [In Persian]. https://literature.ihss.ac.ir/Article/42562/FullText
Ravanestan, A. M.; Amiri Khorasani, A. & Basiri, M. S. (2019). “Studying the Semantic and Structural Features in Freedmen's Letters during the Imposed War”. Journal of Resistance Literature, 11(20), 61-96. [In Persian]. https://doi.org/10.22103/jrl.2019.2465
Saeed, S. J. (2024). Waḥdahā Lā Tamūtu, Iraq: Shams Lalanshar and Ilam. [In Arabic].
Al-Samuri, M. (2006). Reading in the literature of the Iraqi resistance, Diwan Al-Arab magazine. [In Arabic].