فراتحلیل کیفی مقالات دهه اخیر درباره نسبت مصلحت عمومی در اندیشه سیاسی اسلام و غرب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه حقوق و علوم سیاسی،واحدعلوم و تحقیقات،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران،ایران

2 گروه حقوق و علوم سیاسی،واحد علوم و تحقیقات،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران،ایران

10.22126/mps.2025.12707.1086

چکیده

مفهوم خیر و مصلحت عمومی از اهمیت والایی برخورداراست،بطوریکه که در بیان ویژگی ها و شاخص های دولت مدرن، میزان تحقق آن را بیانگر میزان کارآمدی و کارایی نظام سیاسی درنظر می گیرند. نوع دیدگاه جریان ها و مکاتب سیاسی و منطق فهم سیاستگذار از خیرات و مصالح عامه، هادی چارچوب سیاستگذاری است. تحقق خیر و مصلحت عمومی در منطقه خاورمیانه نیز درگرو همبستگی تمامی گروه‌های قومی و مذهبی و تقویت حاکمیت قانون است.مفهوم مصلحت عمومی در اسلام، با وجود تمایزات مبنایی، در برخی ابعاد کاربردی و اخلاقی، با برخی از اندیشه‌های مدرن غربی هم‌پوشانی دارد و می‌تواند زمینه‌ساز گفت‌وگو و تطبیق نظری میان نظام‌های فکری اسلام و غرب گردد. این پژوهش با بهره‌گیری از روش فراتحلیل کیفی به بررسی مفهوم مصلحت عمومی در ۳2 مقاله منتخب از میان ۳۷ مقاله علمی منتشرشده در بازه زمانی ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۳پرداخته است.هدف، کشف الگوها، مبانی و چالش‌های مفهومی مصلحت در گفتمان اسلامی و مقایسه ی آن با برخی نگرش‌های غربی بوده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اگرچه مفهوم مصلحت در سنت اسلامی ریشه در شریعت، مقاصد احکام و عقل دارد، اما در برخی ساحت‌هامانند چالش با لیبرالیسم فردگرا و اهمیت دادن به جامعه و سنت ها و ارزشهای آن، هم‌پوشانی مفهومی قابل‌توجهی با برداشت‌های غربی از مصلحت عمومی (نظیر نظریه‌های راولز، هابرماس و جماعت‌گرایان) دارد. همچنین نتایج نشان می‌دهد که یکی از چالش‌های اصلی در هر دو سنت، تعیین حدود مصلحت و نسبت آن با آزادی فردی و حاکمیت قانون است. در عین حال، ظرفیت‌های موجود در اندیشه اسلامی برای بازخوانی مفهوم مصلحت در پرتو تحولات اجتماعی معاصر و نقد جدی مدرنیته و لیبرالیسم فردگرا، فرصت مناسبی برای همگرایی مفهومی و کاربست نظری در عرصه سیاست‌گذاری عمومی فراهم می‌سازد

کلیدواژه‌ها

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 07 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری: 30 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش: 02 آذر 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار