تغییرات اقلیمی؛ مشروعیت دولت‌ها و امکان بازتعریف امر سیاسی در بین‌النهرین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول).

2 پژوهشگر گروه کشمکش و همکاری در خاورمیانه، مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، تهران، ایران.

10.22126/mps.2026.12872.1102

چکیده

تغییرات اقلیمی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های دوران معاصر تأثیرات عمیقی بر ساختارهای سیاسی و مشروعیت دولت‌ها بر جای می‌گذارد. در منطقۀ بین‌النهرین که سابقۀ طولانی تغییرات محیطی و بحران‌های منابع آبی را تجربه کرده این مهم از اهمیت وافری برخوردار است. با توجه به موارد مذکور، پرسش پژوهش را می‌توان چنین در نظر گرفت که تغییرات اقلیمی چگونه می‌تواند مشروعیت دولت‌ها را تحت‌تأثیر قرار داده و امکان بازتعریف امر سیاسی را فراهم آورد؟ هدف این مطالعه تحلیل رابطۀ میان بحران‌های اقلیمی و بازتعریف قدرت سیاسی در بین‌النهرین است و در پی بررسی این مسئله است که آیا تغییرات محیطی می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری هنجارها و نهادهای سیاسی جدید شود یا خیر. همچنین فرض است که تغییرات اقلیمی نه‌تنها تهدیدی برای ثبات دولت‌ها محسوب می‌شود، بلکه می‌تواند به‌عنوان عاملی محرّک در بازتعریف امر سیاسی و بازسازی مشروعیت دولت‌ها عمل کند. با تحلیل داده‌های کیفی می‌توان برآورد کرد که بحران‌های اقلیمی با اعمال فشار بر منابع حیاتی، توانایی دولت‌ها در پاسخگویی به نیازها را محدود و کم ساخته و به ظهور راهکارها و ساختارهای سیاسی جدید منجر شده است. درک و مدیریت تأثیرات تغییرات اقلیمی برای حفظ مشروعیت و پایداری سیاسی در مناطق آسیب‌پذیری مانند بین‌النهرین ضروری است و بازتعریف امر سیاسی می‌تواند پاسخی راهبردی به این چالش باشد. تغییرات اقلیمی، علاوه بر فشارهای اقتصادی و اجتماعی، بر مشروعیت دولت‌ها و توانایی آنان در مدیریت منابع حیاتی تأثیر می‌گذارد. دولتی که نتواند بهنگام و مؤثر به بحران‌های محیطی پاسخ دهد، با کاهش اعتماد عمومی و افزایش نارضایتی روبه‌رو خواهد شد.

کلیدواژه‌ها

مراجع

Adul-Ameer, H. S., & Al-Shybani, A. K. J. (2024). “Social justice from the perspective of geopolitics”. South Eastern European Journal of Public Health, 320–330. https://doi.org/10.70135/seejph.vi.1072
Alkış, M., & Sever, A. (2024). “Which legitimization for de facto states? The case of the Kurdistan Regional Government of Iraq”. Journal of Balkan and Near Eastern Studies, 27(3), 309–332. https://doi.org/10.1080/19448953.2024.2379658
Arı, I. (2025). Carbon pricing in emerging economies: Challenges and opportunities for Türkiye (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003570820
Arif, I., & Dutta, N. (2024). “Legitimacy of government and governance”. Journal of Institutional Economics, 20, e14. https://doi.org/10.1017/S1744137423000334
Ateşoğlu, A., Aydoğdu, M. H., Yenigün, K., Sanchez-Paus Díaz, A., Marchi, G., & Bulut, F. Ş. (2025). “Insights from Earth Map: Unraveling environmental dynamics in the Euphrates–Tigris Basin”. Sustainability, 17(16), 7513. https://doi.org/10.3390/su17167513
Ayal, B. A., Alem, Y. T., & Amanu, M. A. (2025). “Promises of reform and governance realities: Examining the legitimacy crisis in Abiy Ahmed’s Ethiopia”. Public Organization Review. https://doi.org/10.1007/s11115-025-00851-y
Batalov, O., & Palamarchuk, M. (2023). “The concept of political stability and political conflicts”. The Journal of V.N. Karazin Kharkiv National University. Issues of Political Science, 44, 15-18. https://doi.org/10.26565/2220-8089-2023-44-02
Bekheet, H. N. (2022). “The role of water situation in Iraq in exacerbating the problem of food security in Iraq”. Akkad Journal of Multidisciplinary Studies, 1(1), 39–51. https://doi.org/10.55202/ajms.v1i1.40
Burris, S. (2006). “From security to health”. In J. Wood & B. Dupont (Eds.), Democracy, society and the governance of security (pp. 196-216). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511489358.010
"Climate change crisis in Iraq: A study in political geography”. (2024). Journal of University of Raparin, 11(3), 737-762. https://doi.org/10.26750/Vol(11).No(3).Paper30
Delon Omrow, D., Anagnostou, M., Cassey, P., Cooke, S. J., Jordan, S., Kirkwood, A. E., MacNeill, T., Mirrlees, T., Pedersen, I., Stoett, P., & Tlusty, M. F. (2024). “Compliance and enforcement in a brave new (green) world: Best practices and technologies for green governance”. FACETS, 9, 1-8. https://doi.org/10.1139/facets-2023-0105
Fahrudin, A., Albert, W. K. G., Esterilita, M., Rochman, U. H., Utami, N. N., Rauf, S. H. A., … Wardani, L. M. I. (2024). “Impact of climate change on mental health among vulnerable groups: A systematic literature review”. Journal of Lifestyle and SDGs Review, 5(1), e02671. https://doi.org/10.47172/2965-730X.SDGsReview.v5.n01.pe02671
Holmen, A. K. T. (2011). “Governance networks in city-regions: In the spirit of democratic accountability?” Public Policy and Administration, 26(4), 399-418. https://doi.org/10.1177/0952076710375773
Ieraci, G. (2021). “Power in office: Presidents, governments, and parliaments in the institutional design of contemporary democracies”. Constitutional Political Economy, 32, 413–430. https://doi.org/10.1007/s10602-020-09318-2
Jassem, R. A. (2025). “Employing Turkish water security policies and their repercussions on the Arab region: Iraq and Syria as an example”. Dirasat: Human and Social Sciences, 52(3), 6847. https://doi.org/10.35516/hum.v52i3.6847
Kitschelt, H., & Wilkinson, S. I. (2007). “Citizen–politician linkages: An introduction”. In H. Kitschelt & S. I. Wilkinson (Eds.), Patrons, clients and policies: Patterns of democratic accountability and political competition (pp. 1-49). Cambridge University Press.
Kopnina, H. (2014). “Environmental justice and biospheric egalitarianism: Reflecting on a normative-philosophical view of human-nature relationship”. Earth Perspectives, 1, 8. https://doi.org/10.1186/2194-6434-1-8
Lu, C., & Yan, T. (2022). “Revisiting Chinese political culture: The historical politics approach”. Chinese Political Science Review, 7, 160–180. https://doi.org/10.1007/s41111-021-00208-y
Ly, N. T. B. (2025). “Theorizing legitimacy in migration research”. International Migration Review. https://doi.org/10.1177/01979183251325177
Mazzone, L. (2020). “A negative theory of justice: Towards a critical theory of power relations”. Theoria, 67(164), 86-117. https://doi.org/10.3167/th.2020.6716404
Muhammad Mujtaba Asad, M. M., & Zia, S. (2025). “Impact media portrays on police legitimacy in times of emergencies: A global perspective”. International Journal of Emergency Services, 14(1), 20–40. https://doi.org/10.1108/IJES-05-2024-0036
Oxford Analytica. (2021). “Water scarcity will boost Turkey-Syria-Iraq tensions”. Expert Briefings. https://doi.org/10.1108/OXAN-DB264557
Pokornyi, Z., & Barczikay, T. (2025). “The role of legitimacy in shaping tax morale: The case of Hungary”. East European Politics and Societies. https://doi.org/10.1177/08883254251324435
Powel, B. (2024). “The ‘Mesopotamian trap’: From the ‘first’ international to dynamic multiplicity”. International Theory, 16(3), 321-353. https://doi.org/10.1017/S1752971924000046
Ravinandrasana, V. P., & Franzke, C. L. E. (2025). “The first emergence of unprecedented global water scarcity in the Anthropocene”. Nature Communications, 16, 8281. https://doi.org/10.1038/s41467-025-63784-6
Raza, M. A. A., Yan, C., & Bilal, M. (2022). “Impact of governance and state fragility determinants on state legitimacy in emerging Asian economies”. Governance and Society Review, 1(1), 65-87. https://doi.org/10.32350/gsr.11.05
Sahib, H. S., & Feng, Q. (2025). “A study of the shrinkage of the Tigris and Euphrates Rivers and its impact on water resources and agriculture in Iraq”. European Journal of Theoretical and Applied Sciences, 4(1), 20-28. https://ejtas.com/index.php/journal/article/view/1728
Schmelzle, C. (2012, January 16). “Evaluating governance: Effectiveness and legitimacy in areas of limited statehood”. SFB-Governance Working Paper, No. 26. https://ssrn.com/abstract=1986017
Song, Y., Joo, J., Kim, H., & Park, M. (2024). “Development and applicability evaluation of damage scale analysis techniques for agricultural drought”. Water, 16(10), 1342. https://doi.org/10.3390/w16101342
Steffek, J., & Ferretti, M. P. (2009). “Accountability or 'good decisions'? The competing goals of civil society participation in international governance”. Global Society, 23(1), 37–57. https://doi.org/10.1080/13600820802556736
Szulecka, J., & Szulecki, K. (2022). “Between domestic politics and ecological crises: (De)legitimization of Polish environmentalism”. Environmental Politics, 31(7), 1214–1243. https://doi.org/10.1080/09644016.2019.1674541
Urry, J. (2015). “Climate change and society”. In J. Michie & C. L. Cooper (Eds.), Why the social sciences matter (pp. 45-62). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9781137269928_4
von Allwörden, L. (2024). “When contestation legitimizes: The norm of climate change action and the US contesting the Paris Agreement”. International Relations, 39(1), 52-75. https://doi.org/10.1177/00471178231222874
Yousuf, M. A., Rapantova, N., & Younis, J. H. (2018). “Sustainable water management in Iraq (Kurdistan) as a challenge for governmental responsibility”. Water, 10(11), 1651. https://doi.org/10.3390/w10111651
Zhang, C. (2024). “Race, gender, and Occidentalism in global reactionary discourses”. Review of International Studies, 1-23. https://doi.org/10.1017/S0260210524000299

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 03 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری: 25 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش: 23 اسفند 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار