تأثیر ثبات سیاسی و ترتیبات نهادی سیاست پولی بر سرمایه‌گذاری در کشور عراق

درخشانی درآبی, کاوه; جواد عوید, کاظم

doi:10.22126/mps.2026.13247.1125

تأثیر ثبات سیاسی و ترتیبات نهادی سیاست پولی بر سرمایه‌گذاری در کشور عراق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ استادیار، گروه اقتصاد، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اراک، اراک، ایران (نویسندۀ مسئول).

² دانشجوی کارشناسی‌ارشد اقتصاد، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اراک، اراک، ایران.

10.22126/mps.2026.13247.1125

چکیده

دو دهه پس از ۲۰۰۳، اقتصاد عراق با بی‌ثباتی سیاسی، ناامنی داخلی و نوسانات شدید نهادی مواجه بوده است که می‌تواند مسیر سرمایه‌گذاری در این کشور را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد. بر این اساس، در این پژوهش عوامل مؤثر بر سرمایه‌گذاری از دیدگاه نهادی در چارچوب تأثیر ثبات سیاسی با شاخص «ثبات سیاسی و نبود خشونت / تروریسم» و همزمان ترتیبات نهادی سیاست پولی با شاخص «استقلال بانک مرکزی» بر سرمایه‌گذاری در کشور عراق مورد بررسی قرار گرفته است. داده‌های مربوط به متغیرهای پژوهش برای سال‌های 2003 تا 2023 استخراج شده‌اند و به منظور برآورد ضرایب الگوی خودرگرسیون با وقفه‌های توزیعی (ARDL) به کار گرفته شده است. نتایج نشان می‌دهد که بهبود ثبات سیاسی و کاهش خشونت، در کوتاه‌مدت و در بلندمدت، اثر مثبت و معناداری بر سرمایه‌گذاری دارد؛ به عبارت دیگر هرگونه بهبود در وضعیت ثبات سیاسی و کاهش خشونت می‌تواند به افزایش سرمایه‌گذاری منجر شود. همچنین افزایش استقلال بانک مرکزی در بلندمدت موجب تقویت سرمایه‌گذاری می‌شود؛ به‌گونه‌ای که کاهش جابه‌جایی رؤسای بانک مرکزی با افزایش پیش‌بینی‌پذیری سیاست پولی همراه بوده است. صادرات و تورم در بلندمدت رابطۀ مثبت و معناداری با سرمایه‌گذاری داشته‌اند، در حالی که رشد اقتصادی در هیچ‌یک از دوره‌های کوتاه‌مدت یا بلندمدت رابطۀ معناداری با سرمایه‌گذاری نداشته است. یافته‌ها نقش تعیین‌کنندۀ امنیت داخلی، ثبات نهادی و کیفیت حکمرانی پولی را در شکل‌دهی محیط سرمایه‌گذاری عراق برجسته می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

مراجع

ابوالفتحی، محمد؛ لطفی، کامران؛ صادقی، عاطفه. (۱۴۰۲). «جنبش‌های کردی و تعارضات هویتی-قومی عراق (تمرکز بر دوران بعد از فروپاشی سلطنت در عراق)». مطالعات سیاسی بین‌النهرین، ۲(۴)، ۵۱۷-۵۴۰. https://doi.org/10.22126/mps.2024.10504.1036

پشنگ، اردشیر؛ برزگر، کیهان؛ نقیب‌زاده، احمد. (۱۴۰۳). «تأثیر رویدادها و روندهای بین‌المللی و منطقه‌ای بر افزایش بازیگری و خواست کُردها در عراق (۱۹۹۱-۲۰۱۷)». فصلنامۀ بین‌المللی ژئوپلیتیک، ۲۰(۱)، ۵۷-۸۱. https://doi.org/10.22034/igq.2024.176640

تقوی، امیر؛ پهلوانی، مصیب. (۱۳۹۷). «تأثیر پس‌انداز و سرمایه‌گذاری بر رشد اقتصادی در ایران در حضور شکست‌های ساختاری». سیاست‌های راهبردی و کلان، ۶(۲۱)، ۶۹-۹۱. https://www.jmsp.ir/article_56125.html

حق‌پرست، سعید؛ ولی‌پور عتیق، توحید؛ نصیری‌حامد، رضا. (۱۴۰۲). «موانع و چالش‌های تأثیرگذار در توسعه‌نیافتگی سیاسی عراق پساصدام». مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام، ۵(۳)، ۲۵-۴۸. https://doi.org/10.22034/FASIW.2023.399359.1266

درخشانی درآبی، کاوه. (۱۳۹۴). ارزیابی و محاسبۀ مقدار بهینۀ شاخص‌های استقلال بانک مرکزی در ایران. رسالۀ دکتری، دانشگاه مازندران.

درخشانی درآبی، کاوه. (۱۴۰۳). «بدهی دولت به بانک‌های تجاری و نوسانات تورم در ایران». مطالعات اقتصاد بخش عمومی، ۳(۲)، ۱۸۹-۲۱۶. https://doi.org/10.22126/pse.2024.10173.1093

دودانگی، محمد. (۱۳۹۵). «عوامل مؤثر بر جذب سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی در ایران». پژوهش‌های رشد و توسعۀ اقتصادی، ۲۳، ۱۳۱-۱۴۷. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22285954.1395.6.23.8.5

علمداری، سید روح‌الله؛ روحی‌دهبنه، مجید؛ پوستین‌چی، زهره. (۱۴۰۴). «فرقه‌گرایی و تأثیر آن بر امنیت ملی عراق طی سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۴». مطالعات سیاسی بین‌النهرین، ۴(۲)، ۲۰۳-۲۳۶. https://doi.org/10.22126/mps.2025.12754.1091

کاظمی، حامد؛ دانش‌نیا، فرهاد؛ حاجی‌یوسفی، امیرمحمد. (۱۴۰۱). «اقتصاد سیاسی توسعه در عراق پساصدام: چرخش سیاسی یا بازتولید نظم دسترسی محدود». رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، ۱۴(۲)، ۸۳-۱۱۰. https://doi.org/10.29252/piaj.2022.228181.1277

کریم‌زاده، مصطفی. (۱۳۹۰). «تصریح تابع سرمایه‌گذاری بر اساس الگوی افق نامحدود و برآورد آن برای اقتصاد ایران با استفاده از روش هم‌جمعی». تحقیقات مدل‌سازی اقتصادی، 2(۴)، ۱۲3-۱۴۵. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22286454.1390.1.4.3.7

مهربان اینچه‌برون، حامد؛ اکبری، سمیرا؛ احمدیان، قدرت. (۱۴۰۱). «تأثیر جهانی شدن بر ثبات سیاسی در دوران اصلاحات، اصول‌گرایی و اعتدال‌گرایی». دانش سیاسی، ۱۸(۱)، ۲۴۹-۲۷۸. https://doi.org/10.30497/pkn.2022.241339.2871

References

Abolfathi, M., Lotfi, K., & Sadeghi, A. (2024). “Kurdish movement and Iraq's ethnic-identity conflicts (Focusing on the era after the collapse of the monarchy in Iraq)”. Mesopotamian Political Studies, 2(4), 517-540. [In Persian]. https://doi.org/10.22126/mps.2024.10504.1036

Akerlof, G. A., & Shiller, R. J. (2009). Animal spirits: How human psychology drives the economy, and why it matters for global capitalism. Princeton University Press.

Alamdari, S. R., Rouhi, M., & Poustinchi, Z. (2025). “Sectarianism and Its Impact on Iraq's National Security from 2003 to 2024”. Mesopotamian Political Studies, 4(2), 203-236. [In Persian]. https://doi.org/10.22126/mps.2025.12754.1091

Alesina, A., & Summers, L. H. (1993). “Central Bank Independence and Macroeconomic Performance: Some Comparative Evidence”. Journal of Money, Credit and Banking, 25, 157-162. https://doi.org/10.2307/2077833

Alesina, A., Özler, S., Roubini, N., & Swagel, P. (1996). “Political Instability and Economic Growth”. Journal of Economic Growth, 1(2), 189–211. http://www.jstor.org/stable/40215915

Ali, O. (2024). “State Failure and Non-State Actors: The Political Economy of Service Provision in Post-2003 Iraq”. Middle East Journal, 78(1), 45–68. https://doi.org/10.3751/78.1.13

Alkhudary, T. (2024). “From Muhasasa to Mawatana: Consociationalism and Identity Transformation within the Protest Movement in Federal Iraq, 2011–2019”. Nationalism and Ethnic Politics, 30(1), 1–22. https://doi.org/10.1080/13537113.2023.2230712

Alsikoty, G. (2022). “The Chaos of the Iraqi Constitutional System and Failure of Government”. Insight Turkey, 24(4), 37–50. https://doi.org/10.25253/99.2022244.3

Ardovini, L., & O’Driscoll, D. (2023). “The Failure of the Social Contract in Iraq: Iraqi Perspectives”. Journal of Intervention and Statebuilding, 17(4), 451–475. https://doi.org/10.1080/17502977.2023.2210732

Aziz, K. I. (2025). “Analysis of Monetary Policy Trends in Iraq and Their Role in Achieving Economic Stability Post-2003”. Scientific Research Journal of Economics and Business Management, 5(1), 1-12.

Barro, R. J., & Gordon, D. B. (1983). “A positive theory of monetary policy in a natural-rate model”. Journal of Political Economy, 91(4), 589-610. https://doi.org/10.1086/261163

Berman, C., Clarke, K., & Majed, R. (2023). “From Victims to Dissidents: Legacies of Violence and Popular Mobilization in Iraq (2003–2018)”. American Political Science Review, 118(1), 213-234. https://doi.org/10.1017/S0003055423000254

Boylan, K. (2014). “Learning to Forget: US Army Counterinsurgency Doctrine and Practice from Vietnam to Iraq”. Journal of Military History, 78(2), 849-850.

Cukierman, A., Webb, S. B., & Neyapti, B. (1992). “Measuring the Independence of Central Banks and Its Effect on Policy Outcomes”. The World Bank Economic Review, 6, 353-98. https://doi.org/10.1093/wber/6.3.353

Dall’Orto Mas, R., Vonessen, B., Fehlker, C., & Arnold, K. (2020). The case for central bank independence: a review of key issues in the international debate (Occasional Paper Series No. 248). European Central Bank. https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/scpops/ecb.op248~9dd6d11b24.en.pdf

Derakhshani Darabi, K. (2015). Evaluation and Calculation the Optimal Degree of Central Bank Independence Indices in Iran. PhD Thesis, University of Mazandaran. [In Persian].

Derakhshani Darabi, K. (2024). “Government Debt to Commercial Banks and Inflation Volatility in Iran”. Public Sector Economics Studies, 3(2), 189-216. [In Persian]. https://doi.org/10.22126/pse.2024.10173.1093

Derakhshani Darabi, K., & Jafari Samimi, A. (2016). “Central Bank Independence and Central Bank Conservatism: Theory with an Application to Iran”. Journal of Money and Economy, 11(1), 15-30. https://doi.org/10.29252/jme.11.1.15

Dodge, T., & Mansour, R. (2021). Politically Sanctioned Corruption and Barriers to Reform in Iraq (Research Paper). Chatham House. https://www.chathamhouse.org/2021/12/politically-sanctioned-corruption-and-barriers-reform-iraq

Doudangi, M. (2016). “Factors Affecting Domestic and Foreign Investments in Iran”. Economic Growth and Development Research, 6(23), 131-147. [In Persian]. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22285954.1395.6.23.8.5

Fang, K. (2023). “The effects of political instability on foreign investment: A case study of emerging markets”. Journal of Research in International Business and Management, 10(2), 45-60.

Gerges, F. A. (2016). ISIS: A History. Princeton University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctvc77bfb

Grilli, V., Masciandaro, D., & Tabellini, G. (1991). “Political and Monetary Institutions and Public Financial Policies in the Industrial Countries”. Economic Policy, 6(13), 341-392. https://doi.org/10.2307/1344630

Hagan, J., Kaiser, J., & Hanson, A. (2015). Iraq and the Crimes of Aggressive War: The Legal Cynicism of Criminal Militarism. Cambridge University Press.

Haqparast, S., Valipour Ateeq, T., & Nasiri Hamed, R. (2023). “Obstacles and challenges influencing the political underdevelopment of Iraq after the overthrow of the Baath party”. The Fundamental and Applied Studies of the Islamic World, 5(3), 25-48. [In Persian]. https://doi.org/10.22034/FASIW.2023.399359.1266

Ibrahim, N., & Ngahane, D. F. (2024). “Effects of political instability on private investment: Empirical investigation from African firms”. South Asian Journal of Social Studies and Economics, 21(2), 15-36.

Issing, O. (2006). “Central bank independence: Theory and practice”. European Central Bank Occasional Paper Series, 47, 1-35. https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/scpops/ecbocp47.pdf

Karimzadeh, M. (2011). “The Specification and Estimation of Investment Function According Infinite Horizon in Economy of Iran”. Journal of Financial Modeling, 1(4), 123-145. [In Persian]. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22286454.1390.1.4.3.7

Kaufmann, D., Kraay, A., & Mastruzzi, M. (2019). “The Worldwide Governance Indicators: Methodology and Analytical Issues”. Hague Journal on the Rule of Law, 3(2), 220-246. https://doi.org/10.1017/S1876404511200046

Kazemi, H., Daneshnia, F., & Haji-Yousefi, A. M. (2023). “The Political Economy of Development in Post-Saddam Iraq: Political Turn or Reproduction of Limited Access Order”. Political and International Approaches, 14(2), 83-110. [In Persian]. https://doi.org/10.29252/piaj.2022.228181.1277

Kiptoo, J. (2024). “The Influence of Political Stability on Foreign Direct Investment (FDI)”. International Journal of Developing Country Studies, 6(1), 74-86.

Kurecic, P., & Kokotovic, F. (2017). “The relevance of political stability on FDI: A VAR analysis and ARDL models”. Economies, 5(3), 1-21. https://doi.org/10.3390/economies5030030

Kwabi, F., Owusu, A., Ezeani, E., & Boateng, A. (2024). “The impact of political uncertainty on the cost of capital”. Review of Quantitative Finance and Accounting, 62(4), 1397-1429. https://doi.org/10.1007/s11156-023-01236-8

Kydland, F. E., & Prescott, E. C. (1977). “Rules rather than discretion: The inconsistency of optimal plans”. Journal of Political Economy, 85(3), 473-492. https://doi.org/10.1086/260580

Mehraban Inchehbroun, H., Akbari, S., & Ahmadian, G. (2022). “Impact of globalization on political stability in Governments of Reform, Conservatives and Moderation”. Journal of Political Knowledge, 18(1), 249-278. [In Persian]. https://doi.org/10.30497/pkn.2022.241339.2871

Minsky, H. P. (1986). Stabilizing an unstable economy. Yale University Press.

Mokoena, T. (2025). “The influence of political stability on foreign direct investment inflows”. Business and Economics Journal, 16(1), 1-15.

Montes, G. C., & Nogueira, F. S. L. (2021). “Effects of economic policy uncertainty and political uncertainty on business confidence and investment”. Journal of Economic Studies, 49(4), 577-595. https://doi.org/10.1108/JES-09-2020-0456

Palani, K. (2025). “How Power-Sharing Endures: Generational Change and Institutional Persistence in Iraq”. Nationalism and Ethnic Politics, 32(2), 179-203. https://doi.org/10.1080/13537113.2025.2558053

Pashang, A., Barzagar, K., & Naqibzadeh, A. (2024). “The Impact of International and Regional Events and Trends on Increasing the Role and Demand of the Kurds in Iraq (1991-2017)”. Geopolitics Quarterly, 20(1), 57-81. [In Persian]. https://doi.org/10.22034/igq.2024.176640

Pastor, J., M., & Maxfield, S. (1999). “Central Bank Independence and Private Investment in the Developing World”. Economics & Politics, 11(3), 299–309. https://doi.org/10.1111/1468-0343.00063

Rodrik, D., Subramanian, A., & Trebbi, F. (2004). “Institutions rule: The primacy of institutions over geography and integration in economic development”. Journal of Economic Growth, 9(2), 131-165. https://doi.org/10.1023/B:JOEG.0000031425.72248.85

Rogoff, K. (1985). “The Optimal Degree of Commitment to an Intermediate Monetary Target”. Quarterly Journal of Economics, 100, 1169-1189. https://doi.org/10.2307/1885679

Rudolf, I. (2018). From battlefield to ballot box: Contextualising the rise and evolution of Iraq’s popular mobilisation units (Working Paper). International Centre for the Study of Radicalization.

Shakor, R. J. (2024). “Political Instability in Iraq after 2003 (Impact Factors and Mechanisms of Solutions)”. Tikrit Journal for Political Sciences, 1(34), 51–72. https://doi.org/10.25130/tjfps.v1i34.295

Solow, R. M. (1956). “A contribution to the theory of economic growth”. The Quarterly Journal of Economics, 70(1), 65-94. https://doi.org/10.2307/1884513

Taghavi, A., & Pahlavani, M. (2018). “Impact of Savings and Investment on Iran's Economic Growth in the presence of Structural Break”. Quarterly Journal of The Macro and Strategic Policies, 6(21), 60-80. [In Persian]. https://www.jmsp.ir/article_56125.html?lang=en

Yousef, B. (2013). “Aspiration and Reality in Iraqis Post-Sanctions Economy”. Middle East Report, 266, 10.